پنج شنبه, ۶ آذر , ۱۳۹۹
مطالب آموزش
آزمایشگاه
سوالات امتحانی


نکات کلیدی انواع روش های تنفس در جانوران

تنفس پوستی

* بعضی از جانوران از تمامی سطح خارجی پوست به عنوان اندام مبادله گاز استفاده می کنند که به این نوع تنفس، تنفس پوستی می گویند (مانند پلاناریا، کرم خاکی و کرم کدو).

– در تنفس پوستی، اکسیژن از طریق سطح پوست جذب می شود و سپس از طریق دیواره نازک مویرگ های سطحی پوست وارد خون می شود. دی اکسید کربن نیز دقیقا به همین روش از سطح پوست دفع می شود.

– از آنجایی که گازهای تنفسی به هنگام تبادل باید در آب حل شوند بنابر این رطوبت یک عامل اصلی و اساسی در نقل و انتقال گازهای تنفسی محسوب می شود.

– کارایی تنفس در جاندارانی که تنفس پوستی دارند بالا نیست به همین دلیل این جانداران جثه بزرگی ندارند پس طبعا چندان هم فعال محسوب نمی شوند چون فعالیت زیاد نیاز به تبادل اکسیژن و دی اکسیدکربن بالایی دارد که دستگاه تنفس آن ها قادر به انجام این کار نیست.

– تبادل گازهای تنفسی در تمام جانداران به روش انتشار ساده انجام می شود.

جانوران دارای تنفس پوستی ویژگی هایی به شرح زیر دارند:

۱- پوست نازکی دارند که به تبادل گازهای تنفسی کمک می کند.

۲- در زیر پوست این جانداران شبکه مویرگی غنی وجود دارد که به انتقال گازهای تنفسی کمک می کند.

۳- سطح پوست این جانداران باید مرطوب باشد (زیرا O2 و CO2 در سطوح خشک مبادله نمی شوند) به همین دلیل این جانداران یا ساکن محل های مرطوب اند و یا آبزی هستند.

۴- در عین این که جثه کوچکی دارند به واسطه افزایش نسبت سطح به حجم، دراز (مثل کرم خاکی) یا پهن (مثل پلاناریا و کرم کدو) هستند.

تنفس نایی

* سیستم تنفسی حشرات از نوع تنفس نایی است.

– لوله نای در این جانوران دارای دو سر می باشد که یک سر آن به منافذ سطح بدن حشره باز می شود و سر دیگر آن به صورت شاخه های درخت منشعب می شود که این انشعابات به تمام سطح بدن (در مجاورت سلول ها) انتقال می یابد.

– هوا از طریق سر متصل به سطح بدن وارد نای و به تبع آن وارد انشعابات نای شده و تبادل  O2 و CO2 در مجاورت انشعابات نای انجام می شود.

– سیستم نایی در حشرات حاوی مقدار زیادی کیسه های هوایی است. این کیسه های هوایی مثل بادکنک کار می کنند. موقعی که ماهیچه های اطراف آن ها منقبض می شوند هوا از طریق سوراخ هایی که در سطح بدن وجود دارد از سیستم خارج می شود. موقعی که ماهیچه ها در حال استراحت هستند هوا به درون سیستم نایی کشیده می شود.

– با توجه به این که سلول های حشرات گازهای تنفسی خود را به طور مستقیم از انشعابات نای دریافت می کنند پس برای نقل و انتقال گازها نیازی به گردش خون و مولکول های ناقل O2 و CO2 (مثل هموگلوبین) ندارند.

– سطوح تنفسی درونی حشرات، انشعابات نای می باشد.

– سطوح تنفسی در تمام جانوران به جز حشرات دارای مویرگ های خونی فراوان می باشند که این مویرگ ها به واسطه خون و ناقلین O2 و CO2 درون آن وظیفه انتقال گازهای تنفسی را برعهده دارند.

– سیستم نایی حشرات با نای مهره داران متفاوت است زیرا نای مهره داران یک لوله مستقیم است ولی نای حشرات لوله هایی منشعب در سراسر بدن می باشد.

آبشش

* یک سیتم تنفسی ویژه برای تبادل گازهای تنفسی در آب می باشد که در بیشتر جانوران آبزی از جمله ماهی ها، دوزیستان نابالغ و بسیاری از بی مهرگان آبزی دیده می شود.

– وال و دلفین پستاندار هستند بنابراین با شش تنفس می کنند.

– آبشش ها در طرفین سر ماهی ها قرار می گیرند و دارای عروق خونی فراوان هستند (سطح تنفسی در ماهی ها همان آبشش است).

– آب به وسیله دهان وارد شده و از بین کمان های آبششی عبور می کند (۴ کمان آبششی در هر طرف بدن) و از طریق انتشار و در جهت شیب غلظت O2 از آب وارد مویرگ و CO2 از مویرگ وارد آب می شود.

– آبشش ها معمولا برای جانوران خشکی زی مناسب نیستند چون در خشکی رشته های آبششی به هم می چسبند و سطح تبادل کاهش می یابد. با وجود این تعدادی از بی مهرگان در خشکی برای مدت کمی می توانند با آبشش زندگی کنند. در این جانوران (به عنوان مثال برخی خرچنگ ها) آبشش ها در اتاقک های خاصی که سطوح تنفسی را مرطوب و از چسبیدن آن ها به یکدیگر جلوگیری می کنند قرار گرفته است.

– در جنین همه مهره داران اندامی به نام حفره گلویی وجود دارد که این حفره در ماهی ها و دوزیستان نابالغ منشأ آبشش محسوب می شود (حفره گلویی در سایر مهره داران تحلیل می رود به همین دلیل نوعی اندام وستیجیال محسوب می شود).

–  جهت جریان خون و جهت جریان آب در آبشش ها دقیقا عکس یکدیگرند که این امر سرعت انتقال O2 را بالا می برد.

– در ماهی ها خون تیره (کم اکسیژن) از قلب توسط سرخرگ شکمی به آبشش ها می رود و پس از تبادل گازهای تنفسی (جذب O2 و دفع CO2) توسط سرخرگ پشتی به اندام ها می رود (گردش خون ساده).

– آبشش در ماهی ها وظیفه دفع آمونیاک را هم برعهده دارد.

– ترتیب غلظت گازهای تنفسی در ماهی ها:

غلظت O2 آب > غلظت O2 خون تیره در ماهی

 غلظت CO2 آب < غلظت CO2 خون تیره در ماهی

شش

* بیشتر مهره داران ساکن خشکی شش دارند (برخی دوزیستان فاقد شش هستند).

– دوزیستان شش های کوچکی دارند (حتی برخی فاقد شش هستند) و برای انتشار گازها وابسته به سایر سطوح بدن می باشند. برای مثال پوست قورباغه هم مکمل مبادله گازها در شش ها است.

– شش ها از کیسه های هوایی متعددی تشکیل شده اند که شامل یک لایه سلول های پوششی هستند که سطح داخلی آنها مرطوب است.

– سطح تنفسی جانوران شش دار، کیسه های هوایی سازنده شش ها می باشند (پس سطح تنفسی شان داخل بدن است).

– کیسه های هوایی که در واقع انتهایی ترین انشعابات شش ها به آن ها ختم می شود هنگام دم مانند بادکنک باد می شوند و توسط مویرگ های خونی فراوانی احاطه شده اند که عمل تبادل گازهای تنفسی بین خون و هوا در آن جا رخ می دهد.

– سلول های پوششی جدار کیسه های هوایی همانند جدار مویرگ های خونی از بافت پوششی سنگفرشی تک لایه تشکیل شده اند.

– گازهای تنفسی در کیسه های هوایی انسان برای تبادل باید از دو لایه بافت پوششی سنگفرشی تک لایه (جدار کیسه های هوایی و جدار مویرگ های خونی) عبور کنند.

– در انسان گازهای تنفسی به طور مستقیم به سلول ها نمی رسند بلکه توسط خون و گردش عمومی خون به بافت ها انتقال می یابند.

– سطوح داخلی شش ها دارای چین خوردگی هایی است که سبب افزایش سطح تنفس می شود.

– ترتیب اعضای موجود در سیتم تنفسی عبارتند از: حفره بینی، حلق، حنجره، نای، نایژه، نایژک و کیسه های هوایی.

– تفاوت عمده بین آبشش ها و شش ها به عنوان اندام های تنفسی بر حسب جایی که قرار گرفته اند عبارتست از:

سطح وسیع تنفسی آبشش ها به خارج بدن امتداد پیدا کرده و توسط محیط آبی احاطه شده است، در مقابل شش ها کیسه های داخلی با سطوح تنفسی می باشند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا مجددا بارگزاری نمایید.

اعتماد به خدا بهای هر چیز گرانبها است و نردبانی به سوی هر بلندایی است.
آموزش ویژه علوم








دانلود کتاب های علوم


















طرح درس سالانه






دانلود راهنمای معلم



عضویت خبرنامه