پنج شنبه, ۲۷ مهر , ۱۳۹۶
مطالب آموزش
آزمایشگاه
سوالات امتحانی
Print Friendly, PDF & Email

در این مقاله به بررسی « ترین » مارهای جهان خواهیم پرداخت از کشنده ترین ها تا بامزه ترین و …

ارها همین جوری اش هم حیوانات عجیب و غریبی هستند نماد خزندگان ، ترس ، سردی ،افسوس ، سلامتی ، مرگ ، شیطان و خیلی چیزهای جورواجور دیگر ، مدوسا- اسطوره یونانی ای که هر کس به چهره او و گیسوان مارگونش نگاه می کرد سنگ می شد – یا ضحاک ماردوش ( اژی دهاک ) که نماد خونخواری و آدم کشی است . هر دو نشانگر انزجار مردم باستان خیلی از کشورها از مارها هستند . زهر کشنده آنها باعث ترس غریزی در اغلب حیوانات شده است و البته می گویند که انسان اگر « یاد نگیرد » که مار ترسناک است ، به طور غریزی از مار نمی ترسد استخوان های جمجمه آنها تکامل زیادی یافته تا بتوانند به راحتی طعمه هایی چند برابر بزرگ تر از دهانشان را پایین بدهند چپ و راست و بالا و پایین آرواره های آنها کاملاً از هم جداست و تنها با تاندون های کشسان به هم متصل هستند . بنابراین در مواقع لزوم دو طرف آرواره های بالا و پایین از هم دور می شوند و طعمه را پایین می دهند . دندان های آنها نیز مانند اره فارسی بر طعمه را به سمت درون دهان هدایت می کند و مانع بیرون لغزیدن سرسری ترین طعمه ها می شوند . اندام های درونی مارها نیز به همین ترتیب برای بدن کشسان آنها تحول یافته است . اندام های زوج مثل شش ها منفرد شده اند ؛ یعنی یکی از آنها حذف شده و یکی باقی مانده تا در بدن نازک و دراز مارها جای بگیرند اما اینها همه عجایب این خزندگان خوش خط و خال نیستند . این مقاله برخی از عجیب ترین مارها اشنا خواهیم شد .

زهر آگین ترین مار

افعی ها و کبراها دو خانواده مهم از مارها هستند که برای صید طعمه وابسته به زهر هستند و با نیش زدن ،مانع مقاومت طمعه در برابر بلیعدن می شوند . به علاوه زهر مار ( که در حقیقت بزاق تغییر شکل یافته محسوب شود ) کار هضم طعمه را قبل از بلعیدن آغاز می کند. خانواده کبراها ( الا پیدها ) شامل مارهایی مانند کفچه مار ، شاه کبراها ، مامباها ( همان ماری در فیل « بیل رو بکش » هنرمندانه ایفای نقش کرد ! ) مارهای دریایی و مارهای مرجانی هستند .افعی ها ( ویپریدها ) نیز شامل مارهایی مانند افعی ها و زنگی ها می شوند . مارهای کولوبرید ( که دو سوم گونه های مارها را شامل می شوند ) نیز کمابیش زهر دار محسوب می شوند ؛ از جمله مارهای یدرختی ، مار تاکستان و مار حرا . اما همه آنها زهر دار نیستند . نیش این مارها در پس دهانشان قرار دارد . اما از این میان ، مار تایپان استرالیایی از همه زهر آگین تر است زیرا زهر این مار ۴۰۰ ـ ۲۰۰ بار از کبرا قوی تر است . مارهای دریایی هم خیلی زهر کشنده ای دارند .

سمی ترین مارها

به خدا مطلب تکراری نیست . آیا می دانید « سمی » و « زهر آگین » با هم چه فرقی می کند ؟ سمی ( مثل قارچ سمی ) یعنی موجودی که در بدنش سم دارد تا کسی هوس خوردنش را نکند ؛ اما زهرآگین یعنی موجودی یکه نیش می زند ما تا اینجا در مورد مارهای زهر آگین صحبت کردیم . در واقع می توان بانفله کردن اغلب مارهای زهر دار ، گوشت آنها را ( اگر به دلتان می چسبد ) نوش جان کنید زیرا غدد زهری آنها تنها در ناحیه دهانشان قرار دارند . اما مار « سمی » هم یکی دوتایی در جهان هست : مار تیر پشت(Rhabdophis) که یک جور مار آبی آسیایی است ،با خوردن وزغ و قورباغه ها ، سم بدن آنها را به صورت هدفمند جذب می کند و از غدد پشت گردنش به صورت هدفمند بیرون می دهد تا شکارچیان را کله پا کند . مار بند کفشی (Thamnophis)هم یک جور مار کولوبرید آمریکایی است . یک جمعیت کوچک از این مارهای بند کفشی در ایالت اورگان شناسایی شده اند که با خوردن سمندرهای سمی ، در جگرشان سم زیادی جمع می کنند که باعث می شود روباه ها و کلاغ های محل از خوردن آنها خوششان نیاید .

کوچک ترین مارها

کوچک ترین مارهای دنیا ، مارهای کرمی شکل خانواده لپتو تیفلوپیدها هستند که در مناطق استوایی امریکا ، آفریقا و غرب آسیا ( از جمله مناطق وسیعی از شمال و مرکز ایران ) پیدا می شوند . همه آنها کمتر از ۴۰ سانتیمتر طول دارند . آنها از مورچه ها و موریانه ها تغذیه می کنند . از خانواده مارهای غول پیکر مثل بوآها و پایتون ها ، کوچک ترین آنها « بو آی کوتول» است که فقط ۳۰ سانتی متر طول دارد و به جای آدم و گوزن و گراز ، به دور مارمولک فرو می خورد !

ار خون گرم

امان از دست این مارهای پایتون ! امان از دست این زیست شناس ها ! امان ! چرا ؟ زیست شناس ها مدت هاست که می گویند « خزندگان » خون سرد هستند ؛ یعنی دمای بدن آنها به اندازه دمای محیط است و بیشتر گرم نمی شوند . پس این مار پایتون چگونه روی تخم هایش می خوابد و آنها را گرم می کند ؟ به سختی ، با نیروی اراده ، البته پاسخ دقیق تر این است که عبارت دقیقی نیست . استثناهای زیادی برای این عبارت می شناسیم : یکی شان مار پایتون است که می تواند با انقباض پی در پی ماهیجه های بدنش گرما ایجاد کند و تخم هایش را برای ۱۰۰ روز گرم نگه دارد . نکته بسیار جالب دیگر در مورد قلب پایتون هاست قلب خزندگان و دوزیستان سه حفره ایست ( یعنی خون تیره و روشن در بطن آنها ترکیب می شود ) . اما در پایتون ها با و جود قلب سه حفره ای ، یک دیواره ناقص میان بطن وجود دارد که هنگام تپش بطن ، مانع از مخلوط شدن خون تیره و روشن می شود ! به جز پایتون ها و اغلب پستانداران و پرندگان ، بسیاری کوسه ها ، نیزه ماهی ها و ماهی های تن نیز خونگرم هستند .

مار پادار

البته مارها پا ندارند . ولی از اول این طور خلق نشده بودند . نیاکان مارها ، مارمولک هایی شبیه بزمجه ها بودند که البته پا هم داشتند . اما از همان ابتدای تکامل مارها ، دست ها و پاها درآنها ناپدید شد . احتمالاً به خاطر آبزی بودن یا حفار بودن مارهای اولیه بود که آنها پاهای خود را از دست دادند . بنابراین تعجبی نخواهد داشت اگر با سنگواره مارهای پادار روبه رو شویم . پاکی راکیس (Pachyrhachis problematicus) یکی از همین مارها پادار با دو پای کوچولو و استخوان های لگن تقریباً تحلیل رفته است . این مار حدود ۹۵ میلیون سال پیش در دریاهای خاورمیانه شنا می کرد و یک متر طول داشت . امروزه پایتون ها و بوآها هنوز دارای استخوان های تحلیل رفته لگن و ران هستند که البته درون بدنشان مخفی شده است . ناهاش (Najash)یک مار پادار دیگر به طول یک و نیم متر از آرژانتین بود که البته کاملاً روی خشکی زندگی می کرد . نام این مار از نهش عبرتی به معنی مار گرفته شده که به روایت تورات نام ماری بود که آدم و حوا را گول زد و از بهشت بیرون کرد .

بزرگ ترین مار

بزرگ ترین مار دنیا ، پایتون مشبک آسیایی است که طولش تا ۹ متر هم ثبت شده است ، اما اغلب ۳ ـ ۴ متر طول دارد . مار آناکوندا ( بوآی آبزی ) با هفت و نیم متر طول ، کلفت ترین و سنگین ترین مار دنیاست . خوشبختانه هیچ کدام یک از این دو مار سمی نیستند ولی بدبختانه به راحتی می توانند به دور قفسه سینه انسان بپیچند و با فشار زیادی که به آن وارد می کنند باعث خفگی و پاره شدن قلب بشوند . خوردن انسان ( که در موارد معدودی از این مارها گزارش شده است ) برای آنها کاری ندارد . آنها از سر شروع به بلیعدن می کنند و بدن شکار را یک تکه به درون معده می فرستند . بزرگ ترین ماری که تاکنون شناخته شده و البته اکنون دیگر روی زمین وجود ندارد ، تایتانوبوآ (Titanoboa)نام دارد که ۶۰ میلیون سال پیش ( اندکی پس از انقراض دایناسورها ) در آمریکای جنوبی زندگی می کرد و غذای اصلی اش را کروکودیل های غول پیکر تشکیل می دادند . وزن تایتانوبوآ به ۱۱۳۵ کیلوگرم و قطر بدنش به یک متر می رسید !

مار زنده زا : مار بچه زا

همان طور که دیدیم پایتون ها روی تخم های خود می خوابند . اما این تنها استثنای عجیب دنیای مارها نیست . مارهای زنده زا استثنای مهم دیگر هستند . می دانیم که خزندگان اغلب تخمگذارند و البته برخی مارمولک ها و مارها تخم هایشان را درون شکم خود نگه می دارند و جنین ها درون بدن مادر از مواد غذایی تخم ـ به خصوص زرده تخم تغذیه می کنند و پس از تمام شدن زرده ها ، جنین های کامل سر از بدن مادر بیرون می آورند . تا اینجای کار خیلی خبر مهمی نبود . اما داستان وقتی جالب می شود که بدانیم خیلی از این مارهای زنده زا در حقیقت مثل پستانداران بچه زا هستند ، یعنی جنین به جای تکیه بر زرده ،از خون مادر غذا می گیرد ! انواع زیادی از مارهای بوآ و آناکوندا ، علاوه بر کیسه زرده ، دارای چیزی شبیه به اندام « جفت » در پستانداران هستند که وظیفه غذا رسانی به جنین را به عهده دارد . البته این ویژگی که پیش تر از این تصور می شود به پستانداران جفت دار محدود است ، در بعضی کوسه ها دیده می شود !

بی دست و پا ترین مار
مارهای دریایی ، گروهی از مارها هستند که کاملاً برای شنا کردن در دریاها تکامل یافته اند ، زنده زا هستند و یک باله کوچک هم پشت دم آنها ظاهر شده است . زهر این مارها بسیار کشنده است و البته خوشبختانه زیاد اهل نیش زدن نیستند . اما اگر خدای نکرده در دریا مزاحم آنها بشوید و نیشتان بزنند ، بعید است بتوانید خودتان را به ساحل برسانید . گوشت این مارها در آسیا طرفداران زیادی دارد و به خاطر طبع گرم ،جذابیت های خاصی برای آقایان دارد . بنابراین صیادان زیادی مشغول صید این حیوانات بی گناه هستند . جالب اینجاست که وقتی این مار را از آب بیرون بیاورید . ماهیچه هایش آن قدر برای خزیدن روی زمین ضعیف است که به سختی می تواند سر خود را به سوی دیگر حرکت دهد ، یا در کف قایق صیاد یا روی شن های ساحل بخزد و به آب باز گردد . بنابراین می توان لقب بی دست و پاترین مار را هم به آنها بدهیم .


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

اعتماد به خدا بهای هر چیز گرانبها است و نردبانی به سوی هر بلندایی است.
آموزش ویژه علوم




دانلود کتاب های علوم


















طرح درس سالانه






دانلود راهنمای معلم



عضویت خبرنامه