هدایت حرارتی نانولوله‏های کربنی-قسمت سوم

در یک مطالعه، محققین تاثیر حضور نانولوله‏های کربنی را بر رسانایی حرارتی بین دو قطعه‏ی جداگانه از یک نوع ماده بررسی کرده‏اند. اما پیش از توضیح این کاربرد، ابتدا موضوع اصلی این کاربری را مطرح می‏کنیم. اتلاف حرارتی اساسی‏ترین مشکلی است که کارایی، قدرت و قابلیت اطمینان و متعاقبا کوچک‏سازی قطعات میکروالکترونیک را محدود می‏سازد. در این ادوات، فاصله‏ای بین منبع تولید کننده‏ی حرارت (قسمتی از ابزار که به دلیل اتلاف انرژی در آن و تبدیل شدن انرژی مصرفی آن به حرارت، مداوما در حال گرم شدن است) و ماده‏ای که وظیفه‏ی انتقال این حرارت به بیرون از ابزار را دارد، وجود دارد. از طرفی عملکرد حرارتی این ابزارها شدیدا تحت تاثیر مقاومت حرارتی مربوط به فاصله بین منبع حرارتی و ماده‏ی تخلیه کننده‏ی حرارت قرار دارد. برای درک بهتر ماهیت این فاصله، مشاهده‏ی زیر را مطالعه کنید.

با توجه به مشاهده‏ی بالا و مطالب بیان شده می‏توان چنین گفت که عملکرد حرارتی این ابزارها شدیدا تحت تاثیر مقاومت حرارتی مربوط به فاصله‏ی بین منبع حرارتی و ماده‏ی تخلیه کننده‏ی حرارت قرار دارد. بهبود رسانایی حرارتی موجب کاهش مقاومت حرارتی ایجاد شده توسط این فاصله که مجرای شار حرارتی است، می‏شود. از آنجایی که هیچ سطحی هرگز کاملا صاف نیست، حد فاصل بین دو سطح شامل اتصالات نقطه‏ای در قسمت‏های بر آمده و همچنین بسته‏های هوایی (که به آن‏ها گاف هوایی می‏گوییم) در قسمت‏هایی که از یکدیگر دور هستند، می‏باشد (شکل 1). کمی از حرارت از طریق نقاط تماس فیزیکی عبور کرده و مقدار بیشتر آن باید از گاف‏های هوایی عبور کنند. همان‏گونه که می‏دانید، هوا رسانای بسیار ضعیفی برای گرماست، بنابراین باید آن را با یک ماده‏ی دیگر جایگزین کنیم.

شکل 1- نمایی از فصل مشترک بین دو سطح که در تماس با یکدیگر هستند. این تصویر چند هزار برابر بزرگ‏تر از اندازه‏های واقعی رسم شده است.

موضوع اصلی مدیریت حرارتی در بسیاری از کاربردها، و در واقع موضوع مورد بحث ما در این قسمت، تخلیه‏ی موثر حرارت از ابزار به محیط پیرامون می‏باشد. عموما این کار شامل چهار مرحله‏ی زیر می‏باشد:

1. انتقال حرارت درون ابزار گرم شده (درون ماده)

2. نتقال حرارت از ابزار گرم شده به تخلیه کننده‏ی حرارت (از محل اتصال دو ماده)

3. انتقال حرارت درون تخلیه کننده‏ی گرما (درون ماده)

4. انتقال حرارت از تخلیه کننده‏ی گرما به محیط پیرامون (از محل اتصال دو ماده)

هر یک از این چهار فرآیند، ویژگی‏های خاص خود را دارد. از جمله این‏که سرعت پیشروی هر یک از این مراحل بسته به عوامل مختلفی تعیین می‏شود و با سرعت فرآیند دیگری، متفاوت است. از طرفی این مراحل همگی به طور مستقل ولی با هم در حال رخ دادن بوده و در مجموع موجب انتقال حرارت از منبع ایجاد گرما به محیط پیرامون می‏شوند. بنابراین مرحله‏ای که کندتر از بقیه پیش برود، در مجموع سرعت پیشروی تمام فرآیند را تحت تاثیر خود قرار خواهد داد.

بنابراین انتقال حرارت از فصل مشترک بین ابزار و تخلیه کننده، از طریق اتصالات بسیار کوچک در برآمدگی‏های سطح و همچنین گاف‏های پر شده از هوا صورت می‏گیرد. در واقع مرحله‏ی محدود کننده‏ی سرعت (انتقال حرارت بین سطوح تماس ابزار گرم شده و تخلیه کننده‏ی گرما)، همان مرحله‏ای است که گرما باید از طریق گاف‏ها هوایی که به طور ناخواسته وجود دارند، منتقل شود. و از آنجایی‏که این مرحله بسیار کند است، باید ماده‏ای را در میان فصل مشترک دو سطح قرار دهیم تا از مقدار گاف‏های هوایی بکاهد و از طرفی خود این ماده انتقال حرارت بالایی داشته باشد تا خود به عنوان سدی در برابر انتقال حرارت شناخته نشود.

اکنون به تحقیق صورت گرفته می‏پردازیم. محققین در این تحقیق دو نوع ماده را انتخاب کردند. آلومینیوم و گرافیت، که هر دو از رساناهای بسیار خوب حرارت هستند. برای این بررسی، در یک حالت دو قطعه از ماده‏ی مورد نظر روی هم قرار داده شد (بدون نانولوله) و در حالت دوم، بین دو قطعه مقداری نانولوله‏ی کربنی قرار داده شد. حالت اول برای به دست آوردن معیار ارزیابی داده‏های آزمایش در نظر گرفته شده است. شماتیک این دو حالت را در شکل 2 می‏بینید.

نتایج حاصل از این تحقیقات در جدول 1 گزارش داده شده است.

همان‏گونه که دیده می‏شود، بدون در نظر گرفتن ماده‏ی حد واسط در فصل مشترک، هوای به دام افتاده در میان گاف‏های هوایی موجب ایجاد مقاومت حرارتی می‏شوند. با در نظر گرفتن ماده‏ای مناسب مانند نانولوله‏های کربنی، می‏توان تا حد زیادی بر این مقاومت فائق آمد.

این مقاله را در سایت باشگاه نانو هم می توانید مطالعه کنید